Medine-i Münevvere’deki camiler, yalnızca birer İslami eser değil; İslam’ın esaslarının, ilke ve kavramlarının dini ve toplumsal düzeyde kökleşmesinde en belirgin rolü oynamış muazzam birer kültürel mirastır. Tarihi ve manevi değeri en yüksek olan bu camilerin başında; İslam’da takva üzerine inşa edilen ilk mescit olan Kuba Mescidi, istiska (yağmur) namazı sırasında Resulullah'ı (s.a.a) gölgeleyen Gamame Mescidi ve Müminlerin Emiri Hz. Ali’nin (a.s) namaz kıldığı İmam Ali (a.s) Mescidi gelmektedir.

Kuba Mescidi

Kuba Mescidi, İslam’daki en eski mescitlerden biri olup, hatta Kur’an-ı Kerim’de de belirtildiği üzere takva üzerine kurulan ilk mescittir. Medine’nin dış kesimlerinde yer alır. Hz. Peygamber (s.a.a), Mekke’den hicreti sırasında bizzat yapımına katılmıştır. Kutsal beldelere yaptığımız ziyaret kapsamında kervanımızın ilk durağı da burası olur.

Yaptığımız araştırmalarda, el-Kâfî ve Tehzîbü’l-Ahkâm gibi kaynakların, Resûlullah’ın (s.a.a) Medine’ye gelişinde Allah’a ibadet ve ihlasın ilk mekânı olması sebebiyle Kuba Mescidi’nin önemine işaret ettiği görülmüştür. Ayrıca bu mescit, takva temeline dayanan İslam toplumunun kuruluşunun başlangıcını temsil etmektedir.

Mescit, rivayetlerde de özel bir konuma sahiptir. Burada kılınan namazın bir umreye denk olduğu vurgulanmış, Ehlibeyt (a.s) imamlarından da burayı ziyaret edip namaz kılmaya teşvik edilmiştir. Nitekim İmam Cafer-i Sâdık’tan (a.s) şöyle nakledilmiştir: “Kuba Mescidi’nde kılınan namaz bir umreye denktir.”

Ayrıca bu mescit, İslami vahdetin ve ibadette sadeliğin sembolü kabul edilir. Tarih boyunca birçok genişletme çalışmasına sahne olmuş, günümüzde ise mescit dışındaki ibadet ve dinlenme alanlarını, geniş yeşil alanları, hizmet birimlerini ve otobüs park yerlerini kapsayan büyük bir genişleme ile bugünkü hâline ulaşmıştır. Binlerce Müslüman, Resûlullah’ın (s.a.a) ve Ehlibeyt’inin (a.s) yolunu izlemek amacıyla bu mescidi ziyaret etmektedir.

Gamâme Mescidi

Mescid-i Nebevî’nin ana girişinin yaklaşık 150 metre solunda yer alan Gamâme Mescidi, Resûlullah’ın (s.a.a) yağmur duası sırasında bu mekânda üzerine gölge yapan buluttan dolayı, Türkçede ‘bulut’ anlamına gelen ‘gamame’ ismiyle anılmıştır.

Mescit, sade ve zarif mimarisiyle dikkat çeker. Düzenli köşelere sahip taşlarla inşa edilmiş olup, ilk olarak Peygamber Efendimiz (s.a.a) döneminde yapılmış, ardından tarih boyunca özgün dokusunu korumak amacıyla çeşitli restorasyonlardan geçirilmiştir.

Taşıdığı tarihî ve manevi değer sebebiyle her gün binlerce hacı ve umreci tarafından ziyaret edilmektedir. Bu değer, Resûlullah’ın (s.a.a) hayatı ve İslam’ın ilk dönemlerine ait olaylarla doğrudan bağlantılıdır.

İmam Ali (a.s) Mescidi

İmam Ali (a.s) Mescidi, Gamâme Mescidi’nin yakınında, yaklaşık 100 metre mesafede yer almaktadır. Burada bulunan tanıtım levhasında, Müminlerin Emîri İmam Ali’nin (a.s) bu mescitte Müslümanlara imamlık yaptığı belirtilmektedir. Bu yönüyle mescit, İmam’ın hayatıyla bağlantılı tarihî mescitlerden biri olup, ziyaretçiler nezdinde özel bir konuma sahiptir.

Mescit, sade mimarisi ve huzurlu atmosferiyle öne çıkar. İslam tarihini ve Müminlerin Emîri’nin (a.s) namaz kıldığı mekândaki manevi atmosferi hatırlamak amacıyla ziyaret edilen önemli yerlerden biridir.

Tanıtım levhasına göre mescit, tarihî kimliğini korumak amacıyla çeşitli restorasyonlardan geçirilmiştir. Bu durum, Medine’nin dinî hafızasının önemli bir parçasını yansıttığı gibi, şehrin Ehlibeyt (a.s) ile olan derin bağını ve İslam’ın ilk dönemleriyle olan ilişkisini de ortaya koymaktadır.